Một số khái niệm liên quan đến sự cố công trình xây dựng
Trong Hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia hằng năm, nội dung thống kê về sự cố công trình xây dựng được các địa phương và bộ, ngành thực hiện theo quy định.
Nhằm đảm bảo cách hiểu và cách thống kê thống nhất trên toàn quốc, Bộ Xây dựng đã ban hành Hệ thống chỉ tiêu và chế độ báo cáo thống kê tổng hợp ngành xây dựng, trong đó hướng dẫn chi tiết nội dung kê khai liên quan đến sự cố công trình.
1. Khái niệm sự cố công trình xây dựng
Theo khoản 29 Điều 3 Luật Xây dựng, sự cố công trình được định nghĩa như sau:
Sự cố công trình là những hư hỏng vượt quá giới hạn an toàn cho phép, làm cho công trình có nguy cơ sập đổ, đã sập đổ một phần hoặc toàn bộ, hoặc công trình không thể sử dụng được theo thiết kế.
Căn cứ theo mức độ và tính chất hư hỏng, sự cố công trình có thể được phân thành các loại chính sau:
- Sự cố sập đổ:
Bộ phận công trình hoặc toàn bộ công trình bị sập đổ, buộc phải tháo dỡ để xây dựng lại. - Sự cố về biến dạng:
Nền, móng bị lún; kết cấu bị nghiêng, vặn, võng… khiến công trình có nguy cơ sụp đổ hoặc không thể sử dụng bình thường, phải sửa chữa mới tiếp tục khai thác được. - Sự cố sai lệch vị trí:
Móng, cọc móng bị sai lệch vị trí hoặc phương hướng; kết cấu hoặc các chi tiết đặt sẵn bị sai lệch vượt giới hạn cho phép, có thể gây mất an toàn hoặc không đáp ứng yêu cầu sử dụng, cần sửa chữa hoặc thay thế. - Sự cố về công năng:
Công trình không đáp ứng yêu cầu công năng theo thiết kế; các chức năng như chống thấm, cách âm, cách nhiệt không đạt yêu cầu; yếu tố thẩm mỹ không đảm bảo… dẫn đến phải sửa chữa hoặc cải tạo để đáp ứng yêu cầu sử dụng.
Một số nguyên nhân gây ra sự cố công trình xây dựng thường gặp
1. Giai đoạn khảo sát xây dựng
Những sai sót trong công tác khảo sát xây dựng thường xuất phát từ các nguyên nhân sau:
- Không phát hiện hoặc phát hiện không đầy đủ quy luật phân bố không gian (theo chiều rộng và chiều sâu) của các phân vị địa tầng, đặc biệt là các lớp đất yếu hoặc đới yếu trong khu vực xây dựng và vùng lân cận
- Đánh giá không chính xác các đặc trưng cơ lý của đất nền do thiếu hiểu biết về điều kiện địa chất hoặc do khảo sát địa kỹ thuật thực hiện sơ sài
- Không phát hiện được sự hình thành và xu hướng phát triển của các quá trình địa kỹ thuật có khả năng gây mất ổn định cho công trình
- Không điều tra, khảo sát đầy đủ các công trình lân cận và các tác động ăn mòn của môi trường.
Những sai sót này có thể dẫn đến chi phí lớn cho việc khảo sát lại hoặc điều chỉnh thiết kế. Trường hợp nghiêm trọng hơn, nếu không được phát hiện kịp thời, hậu quả xảy ra trong quá trình sử dụng công trình có thể gây thiệt hại rất lớn.
2. Giai đoạn thiết kế xây dựng
2.1. Thiết kế nền móng
Một số sai sót thường gặp trong thiết kế nền móng bao gồm:
- Không tính toán hoặc tính toán không chính xác độ lún của công trình
- Lựa chọn giải pháp nền móng không phù hợp với điều kiện địa chất
- Xảy ra hiện tượng quá tải đối với đất nền, đặc biệt đối với các lớp đất yếu, thấu kính bùn xen kẹp hoặc trong trường hợp đất đắp tôn nền không được xem xét như một loại tải trọng tác dụng
- Độ lún không đều giữa các móng gây ra lún lệch công trình
- Móng đặt trên nền đất không đồng nhất hoặc xây dựng công trình trên sườn dốc nhưng không có giải pháp xử lý phù hợp.
2.2. Thiết kế kết cấu công trình
- Sai sót về kích thước cấu kiện
Do sự phối hợp không chặt chẽ giữa các bộ môn thiết kế hoặc thiếu kiểm tra bản vẽ, dẫn đến nhầm lẫn trong tính toán và thể hiện kết cấu. - Sai sót trong sơ đồ tính toán
Việc quá phụ thuộc vào phần mềm phân tích kết cấu mà thiếu kiểm tra, đối chiếu với điều kiện thực tế có thể dẫn đến sai lệch trong kết quả tính toán. - Bỏ qua kiểm tra điều kiện ổn định của kết cấu
Nhiều trường hợp chỉ kiểm tra theo trạng thái giới hạn chịu lực mà không kiểm tra điều kiện ổn định, đặc biệt nguy hiểm đối với các công trình có quy mô và kích thước cấu kiện lớn. - Sai sót trong tính toán tải trọng
Sai sót thường xảy ra khi lựa chọn giá trị tải trọng hoặc hệ số tổ hợp tải trọng không phù hợp. - Bố trí cốt thép không hợp lý
Việc bố trí cốt thép không đúng nguyên tắc làm giảm khả năng chịu lực kéo của bê tông, dẫn đến nứt và hư hỏng kết cấu. - Giảm tiết diện cấu kiện bê tông cốt thép
Giảm tiết diện tại các vùng chịu lực cắt làm suy giảm khả năng chịu lực của cấu kiện. - Thiết kế sửa chữa, cải tạo công trình cũ
Không đánh giá đúng tuổi thọ còn lại của công trình hoặc các bộ phận được giữ lại, dẫn đến tuổi thọ không đồng đều và làm giảm tuổi thọ chung của công trình. - Sai sót trong thiết kế liên quan đến môi trường ăn mòn
Bao gồm các lỗi như quy định chiều dày lớp bảo vệ không phù hợp, sử dụng mác bê tông thấp hoặc thiếu các biện pháp tăng cường khả năng chống ăn mòn. - Các nguyên nhân khác
- Thiết kế không phù hợp với điều kiện thi công thực tế nhưng không có chỉ dẫn chi tiết;
- Không có giải pháp cấu tạo để kết cấu thích ứng với sự thay đổi nhiệt độ, gây nứt và tạo điều kiện cho các tác nhân ăn mòn phát triển.
3. Giai đoạn thi công xây dựng
Trong quá trình thi công, sự cố công trình thường xảy ra do nhà thầu không tuân thủ các quy trình, quy phạm kỹ thuật, cụ thể như:
- Không kiểm tra chất lượng và quy cách vật liệu trước khi đưa vào sử dụng;
- Không thực hiện đúng trình tự và biện pháp thi công đã được phê duyệt;
- Vi phạm các quy định về năng lực, quản lý và tổ chức thi công xây dựng.
